ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਅਲ ਸਲਵਾਡੋਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿਰਾਮਿਡ ਦੇ ਉੱਪਰ ‘ਨਾਟਕੀ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ’ ਵਾਲੀਆਂ 2,400 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਸੈੱਟ ਲੱਭਿਆ ਹੈ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ 400 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਪੰਜ ਸਿਰੇਮਿਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਬਦਲਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ” ਜਨਤਕ ਰਸਮ ” ‘ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਗੁੱਡੀਆਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਫੁੱਟ (30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ) ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੋ ਹੋਰ ਲਗਭਗ 10 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (0.3 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ 18 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (0.6 ਫੁੱਟ) ਹਨ।
ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਐਂਟੀਕੁਇਟੀ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2022 ਵਿੱਚ ਸਾਈਟ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਰਸਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਡਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਉੱਪਰੋਂ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ “ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਡੀਕੋਡ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਅਸਲੀ” ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਨਾਟਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਵਾਰਸਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਜਾਨ ਸਜ਼ਿਮਾਂਸਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕੀ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਕੋਣ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ,”।
ਡਾ. ਸਜ਼ਿਮਾਂਸਕੀ ਨੇ ਸਾਇੰਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ “ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ…ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵੰਤ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਕਾਰਨ ਡਰਾਉਣੇ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਇਤਿਹਾਸਕ figures ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਭਗ 400 ਤੋਂ 500 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟਣ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੋਂਪੇਈ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਾਊਂਟ ਵੇਸੁਵੀਅਸ ਆਫ਼ਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 10 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਗੈਸਾਂ ਅਤੇ ਸੁਆਹ ਨਿਕਲੀ ਸੀ।
ਇਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗੁੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ-ਜੁਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ 2 ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲ ਸੈਲਵਾਡੋਰ ਸਾਈਟ ਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਡ ਪੈਂਡੈਂਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਪਨਾਮਾ ਅਤੇ ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਲ ਸੈਲਵਾਡੋਰ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਣ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰੀਆਂ ਤੀਕਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
